Technology dy't ús kontrolearret en in AI dy't Frysk skriuwt

Sjoerd is ferkâlden, en dat jout him in stim dy't in stik leger klinkt as oars. Marc fynt dat er der daalks autoriteit troch krijt, en Sjoerd nimt dat graach oan: alles wat er no seit, klopt.

Koptelefoans yn it park. Sjoerd sjocht hieltyd mear minsken dy't bûten mei in koptelefoan op yn in eigen bubbel rinne, sels yn it park. Sûnt er sels op 'e fyts neat mear yn 'e earen hat, fielt er him folle mear ûnderdiel fan 'e wrâld. Foar syn essee set er de auto, it fleantúch en it iere ynternet, dy't ús frijer makken, tsjinoer in doarbel mei in kamera, in horloazje dat seit wannear'tst opstean moatst en auto's dy't sels de maksimumsnelheid ôftwinge. Hy fertelt oer in jonkje dat ûnder de doarbelkamera fan syn âlden troch slûpe woe, yn byld bleau en doe lilk waard op syn lytse broer. Wy tinke dat wy de kontrôle hawwe om't wy it sels keapje, mar wa't panyk kriget fan syn stappeteller, wurdt troch it apparaat stjoerd.

Masines as opfolgers. Marc tinkt graach tûzenen jierren foarút. Yn science fiction nimme masines it altyd oer, mar wat as wy ús bewustwêzen op in dei oersette kinne yn in masine? Dan is dat foar him noch altyd in minske. Sjoerd sjocht net wêrom't in soarte himsels útskeakelje soe. Bijen offerje harsels op foar it folk, net foar it ferdwinen fan har eigen soart.

In kamera foar de skyldpod. Marc hie in kamera thús om te sjen oft syn skyldpod net op 'e rêch lei. De mikrofoan hie er útsetten, mar oer it ynternet koe dy gewoan wer oan. Alexa en Google yn 'e keuken jouwe Sjoerd itselde gefoel: in priveegesprek is net mear echt privee. Hy fergeliket it mei Brave New World, dêr't minsken net mei geweld yn 'e tange hâlden wurde, mar mei gemak. Sa bousto dyn eigen finzenis, en do bist der noch entûsjast by ek.

Nijs fan tichtby en fier. Yn Fryslân stopt in tomatekweker fanwegen de hege enerzjepriizen, wylst it bedriuw wurk joech oan minsken mei in ôfstân ta de arbeidsmerk. Neuralink wol aanst proeven by minsken dwaan mei in chip yn 'e holle, mar foar Sjoerd is in aap dy't Pong spilet noch wat oars as in minske dy't wer sjen kin. In BBC-dokumintêre ferberget demonstranten mei deepfakes. Sjoerd fynt in wazich byld earliker.

In ûnôfhinklik Fryslân. Marc liet in nij taalmodel in nijsberjocht út Fryslân skriuwe: it Fryske parlemint ferklearret him ûnôfhinklik en yn Ljouwert wurdt feest field op strjitte. Sjoerd krige by syn essee boarnen werom dy't net bestean, en as skriuwer sjocht er syn fak wankeljen. Marc sjocht it leaver as in fyts foar de geast, sa't Steve Jobs it sei: it betinkt neat wier nijs, mar ast fêstsitst, hast samar in basis.

Se slute ôf mei moppen. Krekt sa't it heart.