It panoptikon yn dyn hûs en de kommende cyberkrisis

Twa Ûnnoazele Jonges wurde profesjoneel: nei in hiele rige ôfleveringen hawwe se einlings in eigen mailadres. Dizze wike in finzenis út de filosofy, in hûs fol harkjende apparaten en in warskôging dy't Marc foaral oanlieding jout om syn wachtwurden nei te rinnen.

Mûzen yn it hûs. Sjoerd wennet yn in âld hûs mei oeral gatten, en dat betsjut mûzen. Hy kocht in fal, en de oare moarns wie it al raak. Syn konklúzje: do komst net echt út Fryslân as do noch noait sels in mûs deamakke hast. Dêr bout er no syn hiele identiteit op.

It panoptikon. Sjoerd hat in essay lêzen oer it panoptikon, in rûne finzenis mei in toer yn it midden. De bewakers sjogge alles, de finzenen sjogge de bewakers noait, dus se geane der fan út dat se altyd besjoen wurde en passe har gedrach oan. Mar yn it Westen bouwe wy dat systeem gewoan sels: kameras by de doar en yn 'e tún, en slimme sprekkers yn 'e wenkeamer. Marc hat se allebei. As Sina of Ruslân in stêd fol kameras hinget, fine wy dat ferskriklik. Dat bedriuwen net meiharkje, leaut Sjoerd net, en Marc helle in strafsaak yn it Feriene Keninkryk oan dêr't de opnames fan in slimme sprekker brûkt waarden.

Wêr leit de grins. Dan de fraach oan Marc: wêrom helje je mikrofoans fan grutte bedriuwen yn hûs? Kameras komme der by him net yn, útsein in webcam op 'e laptop en ien foar syn skyldpod, dy't ris op 'e rêch telâne kaam. Sjoerd wol Marc syn opnames by Amazon opfreegje om se folgjende wike mei-inoar te beharkjen. Op Sjoerd syn fraach oft it no echt sa dreech is om nei in lamp te rinnen, komt Marc mei in flammende rant tsjin minsken dy't dat noch sels dogge. Hy hat útrekkene hoefolle tiid it him oer in libben besparret, tiid dy't er brûke wol om de wrâld te ferbetterjen. Earnstiger: Sjoerd wol dat minsken it rjocht hâlde om net mei te dwaan, mei kontant jild of sûnder QR-koade op 'e restauranttafel. Marc is it der mei iens, salang't de belestingbeteller der net foar opdraait.

Nijs út Fryslân. Hearrenfean hat syn spits foar in soad jild ferkocht. Marc wit al wat er docht as er de klup ea keapet: elke spiler op it fjild moat it Frysk folksliet mei oertsjûging meisjonge.

In kommende cyberkrisis. Marc lêst foar oer in warskôging fan it World Economic Forum: der soe yn de kommende jierren in grutte cyberoanfal oankomme. Syn tip: rin de wachtwurdbehearder yn dyn browser nei en ferfang alles wat lekt is. Sjoerd tinkt earder oan oanfallen op wetter, stroom en oerheidssystemen. Leit it wetter in wike stil, dan binne de supermerken sa leech en freget elkenien om maatregels. Dan komt der wetjouwing dy't al it ferkear yn de gaten hâldt, en dy giet nea wer fuort.

Se slute ôf mei in pear moppen fan wikseljende kwaliteit en winskje elkenien in sillich nijjier.