Kânselkultuer en Fryske doarpsnammen

De earste ôflevering fan it nije jier is opnommen op nijjiersdei sels. Marc en Sjoerd begjinne by champagne en in skilpad en einigje yn in taksy sûnder sjauffeur. Tuskentroch lêst Sjoerd syn eigen essay foar.

Nijjier en de skilpad. Sjoerd hat mei âld en nij in flesse champagne iepene, mar fynt it spul eins net lekker. Marc jout in update oer syn skilpad, dy't foar in ierdbei folle hurder draaft as foar in blêdsje sla. Sjoerd hâldt it der op dat it gewoan in kikkert mei in skyld is.

Kânselkultuer. Foar in skriuwopdracht moast Sjoerd in koart essay skriuwe, en hy keas foar kânselkultuer. Syn lêzing: in part fan links hat de striid om ekonomyske gelikens sa'n bytsje opjûn en hat him op taal en identiteit stoarte, mei as gefolch dat minsken ôfrekkene wurde op wat se jierren lyn op sosjale media setten. Mar wa't in wurd ferbiedt, krijt minsken dy't it út eangst net mear sizze, net út oertsjûging. It probleem sit net yn 'e taal mar yn it gedrach. Mei in Brazyljaanske en in Egyptyske freon makket Sjoerd grappen dy't oer de grins geane, en krekt dat lit sjen dat de freonskip wat hawwe kin. Syn slotsom: politike korrektheid stiet echte relaasjes yn 'e wei. Doe't er Marc útnoege om der fûl tsjin yn te gean, sei Marc gewoan dat er it mei him iens wie. Wol foeget Marc ta dat wat foar ien te fier giet, dêrom noch net te fier is.

Nijs út Fryslân. In rige doarpen yn Noardeast-Fryslân hat no allinnich noch in Fryske namme. Sjoerd sjocht dêr in plan yn om minsken út 'e Rânestêd fuort te hâlden: wa't de namme net útsprekke kin, giet der ek net hinne. Dan in karbidploech dy't letters fan in grutte radiolist meinommen hie. De NPO die oanjefte. De wurdfierder fan de ploech hie in skerpe reaksje: yn 'e Rânestêd neame se in jierwiksel mei in soad skea noch rêstich. En by de Dútske grins steane buorden mei de fraach 'wêr is de grins'. Sjoerd tinkt dat it om stikstof giet: in Nederlânske boer moat him oan strange regels hâlde, wylst syn Dútske buorman in eintsje fierderop mear útstjitte mei.

Technyk út Sina. Sina easket gau in waarmerk op alles wat mei AI makke is. Marc merkt op dat sa'n wet yn in totalitêr lân wol hiel hurd giet. Dêrnei in opspuitbere slimme hûd, sadat typen op elk oerflak kin sûnder toetseboerd. Sjoerd sjocht al in gearwurking mei de makkers fan spraypleister. Baidu set taksy's yn sûnder ien efter it stjoer, en dat ropt de fraach op wa't oanspraaklik is by in ûngelok. Sjoerd, sels ea oanriden, hat in dikke tip: soargje dat jo de auto oankommen sjogge.

Se slute ôf mei in pear moppen, in fraach oer scooters op it fytspaad en in nijjierswinsk út 'e famylje fan Marc: gelok, mar boppe-al gelok mei-inoar.